Wanneer een kind, jongere of gezin ondersteuning nodig heeft, kan hulp op verschillende manieren worden ingezet. Vaak wordt gesproken over het vrijwillig kader en het gedwongen kader. Deze termen kunnen vragen oproepen of zelfs spanning veroorzaken. Toch is het belangrijk om te weten dat beide vormen hetzelfde doel hebben: het bevorderen van een veilige en gezonde ontwikkeling van een kind.

In dit artikel wordt uitgelegd wat beide kaders betekenen, wanneer zij worden ingezet en welke organisaties hierbij betrokken kunnen zijn.

Wat is het vrijwillig kader?

Bij het vrijwillig kader kiezen ouders, verzorgers of jongeren er zelf voor om hulp te ontvangen. De ondersteuning vindt plaats met instemming van de betrokkenen en is gericht op het versterken van de eigen mogelijkheden en het oplossen van problemen voordat deze groter worden.

Het vrijwillig kader is de meest voorkomende vorm van jeugdhulp in Nederland.

Ondersteuning kan bijvoorbeeld worden ingezet wanneer er sprake is van:

opvoedvragen;

gedragsproblemen;

spanningen binnen het gezin;

problemen op school;

sociaal-emotionele ontwikkeling;

psychische klachten;

vragen rondom opvoeding na een scheiding.

Het uitgangspunt is dat ouders en jongeren, samen met professionals, werken aan oplossingen die passen bij hun situatie.

Hoe wordt hulp binnen het vrijwillig kader gestart?

De route naar ondersteuning kan op verschillende manieren verlopen.

Bijvoorbeeld via:

de gemeente;

een wijkteam of jeugdteam;

de huisarts;

een jeugdarts;

school;

een sociaal wijkteam;

een gecertificeerde zorgaanbieder.

Tijdens een eerste gesprek wordt gekeken welke ondersteuning passend is. Daarbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de kracht van het gezin en het netwerk rondom het gezin.

Wat kenmerkt het vrijwillig kader?

Binnen het vrijwillig kader staat samenwerking centraal.

Dat betekent onder andere dat:

ouders en jongeren betrokken worden bij beslissingen;

doelen gezamenlijk worden opgesteld;

begeleiding kan worden aangepast wanneer de situatie verandert;

hulp kan worden beëindigd wanneer de ondersteuning niet langer nodig is.

Het vrijwillig kader biedt ruimte om samen te zoeken naar oplossingen die aansluiten bij de behoeften van het gezin.

Wat is het gedwongen kader?

Soms zijn de zorgen over een kind zo groot dat vrijwillige hulp onvoldoende resultaat oplevert of niet tot stand komt. Wanneer de ontwikkeling of veiligheid van een kind ernstig wordt bedreigd, kan de kinderrechter besluiten een kinderbeschermingsmaatregel uit te spreken.

Vanaf dat moment is sprake van het gedwongen kader.

Het gedwongen kader wordt uitsluitend ingezet wanneer daarvoor een wettelijke grondslag bestaat. Het is geen straf voor ouders of kinderen, maar een maatregel die bedoeld is om de veiligheid en ontwikkeling van het kind te beschermen.

Wanneer kan het gedwongen kader aan de orde zijn?

Iedere situatie is anders. Voorbeelden van omstandigheden waarin een kinderbeschermingsmaatregel kan worden overwogen zijn:

ernstige zorgen over de veiligheid van een kind;

langdurige ontwikkelingsbedreiging;

vrijwillige hulp die onvoldoende effect heeft;

ouders die noodzakelijke hulp niet accepteren terwijl de ontwikkeling van het kind ernstig in gevaar blijft.

Een maatregel wordt niet door één organisatie alleen genomen. Daar gaat een zorgvuldig proces aan vooraf waarbij verschillende organisaties betrokken kunnen zijn.

Welke organisaties spelen een rol?

Binnen het vrijwillig kader zijn vaak gemeenten, wijkteams, scholen, huisartsen en zorgaanbieders betrokken.

Binnen het gedwongen kader kunnen daarnaast onder andere de volgende organisaties een rol spelen:

Veilig Thuis;

Raad voor de Kinderbescherming;

de kinderrechter;

een Gecertificeerde Instelling (GI);

een jeugdbeschermer.

Iedere organisatie heeft een eigen wettelijke taak en verantwoordelijkheid.

Betekent een gedwongen kader dat een kind uit huis wordt geplaatst?

Nee.

Een veelvoorkomend misverstand is dat een kinderbeschermingsmaatregel automatisch leidt tot een uithuisplaatsing. Dat is niet het geval.

De meest voorkomende maatregel is een ondertoezichtstelling (OTS). Daarbij blijft een kind meestal gewoon thuis wonen. Een jeugdbeschermer begeleidt het gezin en ziet erop toe dat noodzakelijke hulp wordt ingezet om de ontwikkeling van het kind te beschermen.

Een uithuisplaatsing is een afzonderlijke maatregel waarvoor een aparte rechterlijke beslissing nodig is. Deze wordt alleen ingezet wanneer dit noodzakelijk is voor de veiligheid of ontwikkeling van het kind.

Wat verandert er voor ouders?

Ook binnen het gedwongen kader blijven ouders een belangrijke rol spelen in de opvoeding van hun kind.

Van ouders wordt verwacht dat zij samenwerken met de betrokken professionals en meewerken aan afspraken die bijdragen aan een veilige ontwikkeling van het kind.

Waar mogelijk wordt samen gezocht naar oplossingen en blijft het uitgangspunt dat kinderen zo veilig mogelijk binnen hun eigen gezin kunnen opgroeien.

Vrijwillig en gedwongen kader naast elkaar

Hoewel beide vormen van hulp verschillend zijn, hebben zij hetzelfde doel: passende ondersteuning bieden aan kinderen en gezinnen.

Vrijwillig kader Gedwongen kader

Hulp met instemming van ouders en/of jeugdige Hulp op basis van een kinderbeschermingsmaatregel

Samenwerking op vrijwillige basis Wettelijke maatregel uitgesproken door de kinderrechter

Gericht op ondersteuning en ontwikkeling Gericht op bescherming én ontwikkeling

Begeleiding kan op eigen verzoek worden gestart Maatregel wordt ingezet wanneer ernstige zorgen blijven bestaan

Veelgestelde vragen

Kan vrijwillige hulp overgaan in een gedwongen kader?

Ja. Wanneer ernstige zorgen blijven bestaan en vrijwillige ondersteuning onvoldoende resultaat oplevert of niet wordt geaccepteerd, kan onderzocht worden of een kinderbeschermingsmaatregel noodzakelijk is. Dat gebeurt altijd via de daarvoor geldende wettelijke procedures.

Kan een gezin weer terug naar het vrijwillig kader?

Ja. Wanneer de zorgen voldoende zijn verminderd en een kinderbeschermingsmaatregel niet langer noodzakelijk is, kan een traject weer volledig binnen het vrijwillig kader worden voortgezet.

Is het gedwongen kader bedoeld als straf?

Nee. Een kinderbeschermingsmaatregel is bedoeld om de veiligheid en ontwikkeling van een kind te beschermen. Het doel blijft altijd om te werken aan een stabiele en veilige opvoedsituatie.

Samenvatting

Het vrijwillig kader en het gedwongen kader hebben ieder een eigen plaats binnen de jeugdhulp. Waar het vrijwillig kader uitgaat van ondersteuning in samenwerking met ouders en jongeren, wordt het gedwongen kader alleen ingezet wanneer de ontwikkeling of veiligheid van een kind ernstig wordt bedreigd en wettelijke maatregelen noodzakelijk zijn.

Ondanks de verschillen staat in beide situaties hetzelfde uitgangspunt centraal: het creëren van een veilige omgeving waarin kinderen zich gezond kunnen ontwikkelen.

Heeft u vragen?

Heeft u vragen over begeleiding of wilt u meer weten over de mogelijkheden binnen de jeugdhulp? Neem gerust contact op. Optimistisch denkt graag met u mee en kijkt samen welke ondersteuning het beste aansluit bij uw situatie.